Hoe Bon Sjans en De Nieuwe Kans Rotterdamse jongeren weer perspectief geven
Een jongere die anderhalf uur te laat binnenkomt omdat zijn enkelband midden in de nacht leeg bleek te zijn. Bij veel organisaties zou dat betekenen dat hij onverrichter zake weer naar huis kan. Bij Bon Sjans niet.
"Hij keek me echt vragend aan of hij naar huis moest of kon blijven," vertelt Thomas van Arendonk, beleidsadviseur bij Bon Sjans en De Nieuwe Kans. "Ik zei alleen: 'Fijn dat je er bent. Meld je bij de collega's en doe lekker mee met het programma.' Voor hem was dat een heel bijzonder moment. Veel van onze deelnemers zijn gewend om afgewezen te worden. Juist daarom proberen wij het anders te doen."
Die aanpak is kenmerkend voor Bon Sjans en De Nieuwe Kans. Op beide locaties krijgen jongvolwassen mannen en vrouwen tussen de 17 en 30 jaar die zijn vastgelopen op meerdere leefgebieden een intensief programma aangeboden. Schulden, verslaving, psychische problemen, contact met justitie, geen opleiding of werk, instabiele huisvesting: vaak speelt alles tegelijk. Waar Bon Sjans vooral inzet op het ontwikkelen van praktische werknemersvaardigheden bij jongeren met multiproblematiek, richt De Nieuwe Kans zich op jongeren met perspectief op een terugkeer naar onderwijs of een combinatie van school en werk.
Eerst vertrouwen, dan verandering
Volgens Thomas begint verandering niet met regels of verplichtingen, maar met vertrouwen.
"Veel jongeren die bij ons binnenkomen hebben al op allerlei plekken gehoord dat ze niet goed genoeg zijn of zijn ergens weggestuurd. Ze zijn afgewezen door school, werk of hulpverlening. Dan heeft het weinig zin om iemand die één keer te laat komt opnieuw weg te sturen, die moet binnen de gegeven kaders ook gewoon wennen aan het nieuwe ritme."
Daarom investeren Bon Sjans en De Nieuwe Kans in de eerste weken vooral in de relatie met de deelnemer. Die kennismakingsperiode vormt de basis voor het verdere traject.
"We weten dat ontwikkeling nooit in een rechte lijn verloopt. Jongeren vallen soms terug of verdwijnen een tijdje uit beeld. Maar als de relatie goed is, weten ze ook weer terug te komen. Dat maakt uiteindelijk het verschil."
Werken aan de toekomst
Het programma bestaat uit vier dagen per week begeleiding. Deelnemers werken aan praktische vaardigheden, volgen lessen over burgerschap en cognitieve gedragstherapie, sporten en krijgen intensieve maatschappelijke ondersteuning.
Praktische zaken die voor veel mensen vanzelfsprekend zijn, blijken voor deze doelgroep vaak grote obstakels. Een DigiD aanvragen, schulden in kaart brengen, een bankrekening openen of een afspraak maken bij de gemeente: de begeleiding ondersteunt waar nodig.
Daarnaast leren deelnemers vooral werknemersvaardigheden. Bij Bon Sjans gebeurt dat onder andere in de werkplaats, waar zij onder begeleiding houten producten maken, zoals tuinmeubels, bibliotheekkasten en stiltecabines.
"Het gaat erom dat jongeren leren samenwerken, feedback ontvangen, afspraken nakomen en stap voor stap ergens naartoe werken. Dat zijn de vaardigheden die uiteindelijk het verschil maken De kers op de taart zijn de mooie producten die we samen maken," vertelt Thomas.
De jongere opzoeken
Niet iedere jongere die bij Bon Sjans of De Nieuwe Kans past, meldt zichzelf aan. Deelnemers komen binnen via de gemeente (jongerenloket, wijkteam).
"Als iemand een afspraak mist, denken we niet meteen: jammer dan," vertelt Thomas. "We proberen contact te houden en kijken wat er nodig is om iemand toch aan te laten haken. Soms betekent dat dat we iemand thuis opzoeken of aansluiten bij een plek waar de jongere zich al veilig voelt. Juist voor deze doelgroep is die outreachende manier van werken ontzettend belangrijk."
Volgens Thomas begint de begeleiding daarom vaak al vóór de officiële intake. "We willen laten zien dat we niet zomaar opgeven als het de eerste keer niet lukt. Dat maakt dat jongeren uiteindelijk toch de stap durven zetten."
Ruimte voor het echte verhaal
Achter het gedrag van deelnemers schuilt vaak veel meer dan op het eerste gezicht zichtbaar is.
"Soms zijn we maanden bezig voordat iemand vertelt wat er écht speelt," zegt Thomas. "Dan horen we verhalen over mishandeling, verwaarlozing of misbruik. Dat zijn ontzettend kwetsbare momenten. Die we meenemen om met elkaar de stappen naar verandering te zetten, omdat we weten dat die trauma’s dit in de weg zitten. ”
Juist doordat medewerkers veel tijd investeren in de relatie ontstaat er ruimte voor zulke gesprekken. Wanneer specialistische hulp nodig is, hoeven jongeren niet vanaf nul te beginnen. Bon Sjans en De Nieuwe Kans werken hiervoor nauw samen met YOUZ, waardoor specialistische geestelijke gezondheidszorg snel kan aansluiten. Daarnaast is er regelmatig een psycholoog op locatie aanwezig, waardoor de drempel om hulp te vragen veel lager wordt.
"De stap naar een psycholoog vinden veel jongeren spannend. Doordat zij onderdeel is van ons team en regelmatig op locatie is, wordt die drempel veel lager."
Innovatie als aanvulling op de begeleiding
Naast de dagelijkse begeleiding werkt de organisatie samen met kennisinstellingen zoals de Erasmus Universiteit, Erasmus MC en TU Delft binnen het onderzoeksprogramma Healthy Start.
Een van de innovaties is Virtual Reality. Jongeren oefenen hiermee situaties die zij in het dagelijks leven lastig vinden, zoals groepsdruk of het aangeven van grenzen.
"Wanneer iemand moeite heeft om nee te zeggen tegen vrienden die willen blowen, kunnen we dat heel realistisch oefenen. Als begeleider kun je de situatie aanpassen of opnieuw starten. Daardoor ontstaat een veilige omgeving om nieuw gedrag uit te proberen."
Daarnaast onderzoeken we op welke momenten jongeren extra kwetsbaar zijn voor middelengebruik. Op basis van deze inzichten willen we een app ontwikkelen die jongeren op het juiste moment ondersteunt met direct passende hulp.
Leren door iets voor een ander te betekenen
Een ander bijzonder project is de samenwerking met Kitchen Smart. Deelnemers bereiden hier honderden gezonde schoolmaaltijden voor Rotterdamse basisschoolleerlingen.
Dat levert soms bijzondere momenten op.
"Een deelnemer mocht de maaltijden bezorgen op zijn oude basisschool. Hij kende de leerkrachten nog en was zichtbaar trots dat hij nu degene was die iets kwam brengen. Dat soort ervaringen doen ontzettend veel met iemands zelfvertrouwen."
Volgens Thomas is waardering misschien wel één van de krachtigste instrumenten in het hele traject.
"Jongeren ontdekken dat ze weer iets kunnen betekenen voor anderen, leren zichzelf kennen en komen er achter waar ze goed in zijn. Dat geeft een gevoel van eigenwaarde waar je verder op kunt bouwen."
Ook na uitstroom blijft de deur open
De begeleiding stopt niet zodra een deelnemer werk of een opleiding heeft gevonden.
Officieel biedt de organisatie twee jaar nazorg, maar in de praktijk weten oud-deelnemers de medewerkers vaak nog veel langer te vinden.
"Een eerste baan brengt weer nieuwe uitdagingen met zich mee. Hoe ga je om met collega's? Wat doe je als je een conflict hebt? Of als je ineens een brief van de Belastingdienst krijgt? Ook dan kunnen jongeren altijd bij ons aankloppen."
Daarnaast organiseert de organisatie alumnibijeenkomsten, zodat oud-deelnemers contact met elkaar houden en hun netwerk verder kunnen uitbreiden.
Een oproep aan Rotterdamse professionals
Thomas hoopt dat professionals die met jongeren werken Bon Sjans en De Nieuwe Kans weten te vinden wanneer zij merken dat een jongere intensieve begeleiding nodig heeft.
"Twijfel je of een jongere bij ons past? Neem gewoon contact met ons op of loop eens binnen. Onze deur staat letterlijk open. We kijken graag samen wat iemand nodig heeft. Soms is één nieuwe kans precies wat het verschil maakt." Mogelijk om te linken naar onze site? www.bonsjansrotterdam.nl of www.denieuwekans.nl
