Lorenzo Elstak over 10 jaar Ik ben wij: bouwen aan verbinding in Rotterdam
Tien jaar geleden ontstond Ik ben wij vanuit een moment waarop duidelijk werd hoe belangrijk het is dat iedereen zich gehoord voelt. Wat begon als een initiatief vanuit de wijk groeide uit tot een maatschappelijke organisatie die zich inzet voor verbinding, participatie en het versterken van stemmen die niet altijd vanzelfsprekend worden gehoord. Oprichter Lorenzo Elstak vertelt over het ontstaan van Ik ben wij, de lessen van de afgelopen tien jaar en waarom echte verandering begint bij luisteren.
Lorenzo werkte als jongerenwerker in de wijk Tarwewijk toen de aanslagen in Parijs in 2015 plaatsvonden. De spanningen die daardoor ontstonden, waren ook voelbaar in Rotterdamse wijken. De burgemeester ging de wijk in om met bewoners in gesprek te gaan en te kijken hoe het sentiment onder inwoners was.
“Ik zag dat vooral de mensen die het hardst riepen vaak het podium wisten te vinden. Maar er waren ook veel jongeren die met vragen en gevoelens rondliepen, maar niet altijd werden gehoord. Ik wilde juist die jongeren een stem geven.”
Tijdens een bijeenkomst besloot één van de jongeren na de toespraak van de burgemeester zelf het podium te pakken. Hij vertelde dat hij zich aangesproken voelde op iets waar hij zelf geen verantwoordelijkheid voor droeg.
“Hij zei eigenlijk: ‘Mooi wat u vertelt, maar ik word nu wel aangekeken op wat er in Parijs is gebeurd. Mijn wijk voelt niet meer als een plek waar ik gewoon mezelf kan zijn.’ Dat raakte mij. Ik dacht: jongeren moeten vaker de ruimte krijgen om hun verhaal te vertellen. Hun stem is krachtig.”
Dat moment vormde de basis voor de beweging die later uitgroeide tot Ik ben wij.
Van wijkgesprekken naar Ik ben wij
De naam Ik ben wij ontstond vanuit het idee dat mensen niet los van elkaar staan, maar onderdeel zijn van een groter geheel. Lorenzo kwam in aanraking met de Afrikaanse filosofie Ubuntu, waarin het uitgangspunt centraal staat: “Ik ben omdat wij zijn.”
“Die gedachte paste precies bij waar ik voor stond. Het gaat over de verbinding tussen mensen. Over het besef dat we elkaar nodig hebben en dat iedereen onderdeel is van de samenleving.”
Volgens Lorenzo betekent dat ook dat niet alleen jongeren centraal staan.
“Jongeren zijn natuurlijk een belangrijke doelgroep, omdat zij de toekomst zijn. Daar moeten we in investeren. Maar Ik ben wij gaat breder. Het gaat om iedereen die niet vanzelfsprekend wordt gehoord. Of dat nu ouderen zijn, mensen met een beperking of mensen die om andere redenen minder zichtbaar zijn.”
Een andere manier van gesprek voeren
Lorenzo ontdekte al snel dat alleen praten over problemen niet altijd de beste manier is om mensen bij elkaar te brengen. Vanuit zijn achtergrond als danser besloot hij daarom een andere aanpak te kiezen.
“Ik merkte dat een bijeenkomst over problemen in een wijk vaak meteen een negatieve lading heeft. Mensen komen binnen met het gevoel: we gaan het hebben over wat er allemaal misgaat. Ik vroeg mezelf af: hoe zorgen we ervoor dat mensen ook met een glimlach naar huis gaan?”
Zijn dansgroep werd onderdeel van de bijeenkomsten. Later kwamen daar ook theater en andere creatieve vormen bij.
“We gebruikten dans en theater om situaties uit de wijk zichtbaar te maken. Daardoor ontstond er ruimte voor gesprek, maar vanuit een positieve energie. Mensen kwamen niet alleen praten over problemen, maar leerden elkaar ook op een andere manier kennen.”
Deze aanpak bleek succesvol. Er kwamen steeds meer vragen vanuit wijken, scholen en organisaties. Uiteindelijk groeide de beweging uit tot een stichting.
Van scholen tot de stad
Ik ben wij werkt inmiddels op verschillende plekken in Rotterdam. Zo wordt de organisatie ingezet in scholen, waar klassen worden gezien als een kleine samenleving.
“Alles wat in de maatschappij gebeurt, gebeurt vaak ook in een klas. Als je daar vroeg met kinderen over leert praten en samen oplossingen bedenkt, werk je preventief aan een mooiere samenleving.”
Ook docenten en professionals worden ondersteund. Daarnaast werkt Ik ben wij samen met verschillende partijen in de stad aan thema’s zoals discriminatie, verbinding en sociale veiligheid.
Bijvoorbeeld door mee te lopen met professionals in wijken, gesprekken te voeren met bewoners en te onderzoeken wat er nodig is om verbinding te versterken.
“We kijken niet alleen naar wat het probleem is, maar vooral naar wat mensen nodig hebben om samen verder te komen.”
De stem van jongeren
Een belangrijk onderdeel van Ik ben wij is het ophalen en delen van verhalen uit de stad. Via het platform Roffa takkies maken jongeren onder andere podcasts, straatinterviews en video’s.
“Jongeren vertellen zelf wat er speelt. Niet iemand anders die namens hen praat, maar zijzelf.”
Ook rond de gemeenteraadsverkiezingen maakte Ik ben wij video’s waarin jongeren en Rotterdammers werden bevraagd over politiek.
“Die video’s gingen heel goed rond, omdat we het op een laagdrempelige manier deden. We merkten dat jongeren steeds meer geïnteresseerd raken in wat er in de politiek gebeurt.”
Daarnaast werden er voor Preventie met Gezag onderwerpen besproken die jongeren direct raken, zoals 18 worden, schulden, studeren en hun toekomst.
Samen de stad maken
De werkzaamheden van Ik ben wij zijn onder te verdelen in drie pijlers. Eén daarvan is Samen de stad maken. Hierbij werkt de organisatie letterlijk samen met bewoners aan hun wijk.
“Een wijk bouw je niet achter een bureau. Je bouwt hem samen met de mensen die er wonen.”
Via bijvoorbeeld wijkbuilding worden bewoners en professionals samengebracht om samen prioriteiten te bepalen.
“Het belangrijkste is dat mensen elkaar weer zien. Dat iemand denkt: dit is mijn buurman, ik ken hem eigenlijk nog niet goed, maar door deze aanpak hebben we elkaar leren kennen en werken we samen aan iets.”
Een ander initiatief is het wensenloket, waarbij bewoners ondersteuning kunnen krijgen om zelf kleine verbindende initiatieven in hun wijk te organiseren.
Verhalen die verandering brengen
Een tweede pijler is Verhaal en verandering. Hierbij draait het om het zichtbaar maken van ervaringen uit de stad.
Een voorbeeld hiervan is het project Eén minuut, één stem, één verhaal dat ertoe doet. In korte video’s vertellen Rotterdammers hun persoonlijke verhaal en delen zij wat er volgens hen nodig is.
“Het doel is om verhalen op te halen en ze zichtbaar te maken voor mensen die beleid maken. Zodat bijvoorbeeld ambtenaren niet alleen cijfers zien, maar ook begrijpen wat er daadwerkelijk speelt in de stad.”
10 jaar Ik ben wij
Na tien jaar kijkt Lorenzo vooral terug op de kracht van luisteren.
“Wat ik heb geleerd, is dat je soms gewoon moet durven omdenken. Niet altijd denken vanuit bestaande structuren, maar echt luisteren naar mensen die minder vaak gehoord worden.”
Volgens Lorenzo zit de kracht van Ik ben wij in het verbinden van werelden.
“We willen niet voor mensen praten, maar mét mensen werken. Iedereen heeft een verhaal en iedereen heeft iets bij te dragen.”
Het tienjarig bestaan van Ik ben wij wordt gevierd met een evenement waarin wordt teruggekeken op de afgelopen jaren, maar vooral ook vooruit wordt gekeken.
“Tien jaar geleden begonnen we met één gesprek in een wijk. Nu werken we op allerlei plekken in de stad. Dat laat zien hoeveel er kan ontstaan als je mensen de ruimte geeft om hun stem te laten horen.”
Het 10-jarig bestaan van Ik Ben Wij wordt op 27 augustus 16:30 gevierd in het Nieuwe Luxor theater. Het belooft een feestelijke avond te worden, dus wil je er ook bij zijn? Meld je dan nu aan via deze link.
