Van straat naar scherm: jongeren weerbaar maken tegen online beïnvloeding

Social media in plaats van campagnes

De aanleiding voor Straatbesef kwam vanuit het jongerenwerk. Mosselman ging in gesprek met jongerenwerkers over desinformatie onder jongeren. Al snel kwam daar een duidelijke boodschap uit: traditionele overheidscampagnes sluiten niet altijd aan bij de manier waarop jongeren informatie tot zich nemen.

‘Jullie zetten altijd van die saaie campagnes op,’ was kort gezegd de feedback. ‘Je moet gewoon op de socials. Je moet shorts maken.’

Voor Mosselman was dat een belangrijk inzicht. Als je jongeren wilt bereiken, moet je niet alleen nadenken over wat je vertelt, maar ook over waar en hoe je het vertelt. Straatbesef werd daarom bewust losgemaakt van de gebruikelijke gemeentelijke uitstraling en ontwikkeld als een platform dat dichter bij de online straatcultuur van jongeren staat.

De video's behandelen thema’s als wapengebruik, explosies, snel geld verdienen, online radicalisering en hulp durven vragen. Onderwerpen die allemaal een relatie kunnen hebben met beïnvloeding.

Desinformatie is een breed begrip. Niet iedere jongere die verkeerde of misleidende informatie tegenkomt, gaat daar vervolgens naar handelen. En iemand die in een online groep terechtkomt, neemt niet automatisch de ideeën of het gedrag van die groep over.

Toch kan online informatie wel degelijk schadelijk worden wanneer jongeren ernaar gaan handelen. Een boodschap als je kunt snel geld verdienen kan bijvoorbeeld aantrekkelijk klinken, maar een jongere uiteindelijk een crimineel netwerk in trekken. Ook bij online radicalisering kunnen herhaalde beelden en boodschappen op langere termijn invloed hebben op hoe iemand naar de wereld kijkt.

Daarom ligt de focus van Straatbesef niet alleen op het ontkrachten van feitelijke onjuistheden. Minstens zo belangrijk is jongeren bewust maken van de manier waarop ze worden beïnvloed.

‘Misschien is dat nog wel belangrijker dan zeggen: dit is niet normaal. Bewust maken van het feit dat ze beïnvloed worden van buitenaf.’

Online content is vaak snel, emotioneel en stellig. Iets is goed of fout. Je bent voor of tegen. Juist die zwart-witbenadering kan ervoor zorgen dat nuance verdwijnt.

Straatbesef probeert daarom een ander gesprek op gang te brengen. De video's laten verschillende perspectieven zien en zetten jongeren aan het denken over hun eigen keuzes en overtuigingen.

Dat gebeurt bijvoorbeeld rond thema’s als mannelijkheid. In plaats van jongeren direct te vertellen dat bepaalde ideeën over mannelijkheid verkeerd zijn, kan het volgens Mosselman effectiever zijn om te kijken naar de mechanismen erachter: groepsdruk, status, aantrekkelijkheid, erbij horen en de behoefte om jezelf te bewijzen.

Ook dat is een les voor professionals: begin niet meteen met het label, maar met het gesprek over wat eronder ligt.

Wanneer je een jongere direct in een bepaald hokje plaatst, bestaat het risico dat het gesprek juist stopt. Door te praten over de mechanismen en ervaringen erachter, blijft er ruimte om te onderzoeken waar ideeën vandaan komen en welke invloed ze hebben.

Voor jongerenwerkers en andere professionals begint online weerbaarheid volgens Mosselman bij weten wat er speelt.

Dat betekent niet dat iedere professional alle trends op TikTok moet kennen of urenlang Telegramgroepen moet volgen. Wel vraagt het om nieuwsgierigheid naar de online wereld waarin jongeren zich bewegen.

‘Als je als professional een goede online aanwezigheid hebt en een beetje in dezelfde algoritmes probeert te raken als jongeren, dan kun je zicht krijgen op wat er zoal rondgaat.’

Door zelf te kijken wat er online verschijnt, kunnen professionals beter begrijpen welke beelden, taal en ideeën jongeren mogelijk tegenkomen. Tegelijkertijd vraagt dat om reflectie: wat doet het met jezelf als je langere tijd in zo’n online omgeving rondkijkt?

Maar online kennis is slechts één kant van het verhaal. De relatie met de jongere blijft minstens zo belangrijk.

Straatbesef laat zien dat online en offline steeds moeilijker van elkaar te scheiden zijn. Wat jongeren op hun telefoon zien, kan invloed hebben op wat er op straat gebeurt. En wat er op straat gebeurt, verschijnt vervolgens weer online.

Voor professionals betekent dat dat online beïnvloeding niet alleen een onderwerp is voor communicatieadviseurs of digitale experts. Het hoort steeds meer bij het dagelijkse werk met jongeren.

Dat vraagt om kennis van desinformatie, maar ook om inzicht in de mechanismen erachter. Waarom blijft bepaalde content hangen? Waarom spreekt een bepaalde boodschap iemand aan? Welke rol spelen status, groepsdruk of identiteit? En hoe zorg je ervoor dat een jongere ruimte houdt om zelf na te denken?

Straatbesef is een pilot. De video's worden getest op verschillende formats en jongeren uit het praktijkonderwijs hebben al feedback gegeven op de content. Die reacties leveren volgens Mosselman waardevolle inzichten op over wat jongeren daadwerkelijk aanspreekt.

Ook wordt de pilot geëvalueerd: wat werkt wel en wat werkt niet bij jongeren die minder vertrouwen hebben in instituties? Uiteindelijk gaat het daarmee om meer dan het maken van goede video's. Het project onderzoekt hoe professionals aansluiting kunnen vinden bij jongeren op een plek waar zij al zijn.

Niet door de online wereld van jongeren te veroordelen of alles voor hen in te vullen. Maar door die wereld beter te leren begrijpen.

Want als beïnvloeding allang onderdeel is van de dagelijkse online omgeving van jongeren, is de vraag voor professionals niet meer óf ze daar iets mee moeten. De vraag is: hoe zorg je dat je naast een jongere kunt staan, ook wanneer het gesprek zich verplaatst van de straat naar het scherm?