Wereldwijd groeit meer dan één op de vijf kinderen en jongeren op in een oorlogs- of conflictgebied. Een klein deel van hen kan ontsnappen uit die situatie en vindt via asielprocedures hun plek in Rotterdam. Jongeren die oorlog of conflict hebben meegemaakt, kampen vaak met heftige psychosociale problemen. Dit brengt uitdagingen mee voor professionals die met deze groep werken. Wat kunnen we doen voor deze jongeren en hoe geven we ze een stem? Met de documentaire 'Landen' hopen Stichting JOZ en de gemeente Rotterdam daar een eerste antwoord op te geven.
Documentaire 'Landen' brengt Syrische jongeren in beeld
Fotografie: JOZ
De documentaire volgt vijf Syrische jongeren die in Rotterdam een nieuw bestaan opbouwen. Daar komt van alles bij kijken: een nieuw land, een nieuwe taal, een nieuwe stad en nieuwe verwachtingen. Maar ook ervaringen en herinneringen die niet zomaar verdwijnen. En een samenleving die je soms met argusogen bekijkt.
Daar draagt negatieve beeldvorming over deze doelgroep aan bij: steeds vaker komt er berichtgeving naar buiten over overlast door jonge Syrische mannen. Landelijk groeien de zorgen en ook in Rotterdam komen signalen binnen dat deze groep extra aandacht nodig heeft. Stichting JOZ en de gemeente besluiten daarom om een documentaire te maken die deze jongeren een gezicht geeft. Op die manier hopen zij dat professionals meer kennis maar bovenal meer begrip krijgen voor deze doelgroep, die veel ondersteuning en hulp nodig heeft.
Samen
Jongerenwerkers Simone van Dijk en Fahd Mahdy maakten de documentaire, samen met de gemeente Rotterdam, Jonge Reporters én de jongeren zelf. "Dat vonden we heel belangrijk", vertelt Simone. "We zochten naar een manier om met ze in contact te komen, maar door een taalbarrière was dat nog best lastig. Deze jongeren hebben veel meegemaakt, daarom vonden we het ook noodzakelijk dat zij de ruimte krijgen om hun verhaal te vertellen. Wat ze daar ook over kwijt willen."

Contact maken
Binnen het jongerenwerk krijgt Stichting JOZ te maken met jongeren van allerlei verschillende achtergronden, zo ook jonge vluchtelingen uit Eritrea, Irak, Jemen en Syrië. Fahd: "We horen veel over deze jongeren, maar zo weinig van deze jongeren. Er waren wel wat contacten met de Syrische doelgroep maar eigenlijk kenden we elkaar niet zo goed." Vanwege zijn Irakese achtergrond kon Fahd als jongerenwerker wat makkelijker contact met ze maken. "Ik wilde vooral weten wat ze doen, of ze overlast veroorzaken en of er vaste plekken waren waar ze samenkomen. Op die manier hoop je ergens een ingang te vinden als jongerenwerker om een band op te bouwen".
Syrisch diner
Vanuit dat contact worden de eerste stappen in het project gezet. Simone: "We zijn gestart met een laagdrempelige bijeenkomst waar we Syrische jongeren en hun ouders voor hebben uitgenodigd, maar ook professionals uit het onderwijs en de zorg. Daar hebben we gesproken over de ideeën die we hadden en gekeken wie er mee wilden werken aan het project. Dat werd een hele openhartige bijeenkomst die we afsloten met een Syrisch diner."
Aanpassen en overcompenseren
Na die bijeenkomst meldden meerdere jongeren zich aan voor het project. Ze willen begrip voor hun situatie maar ook laten zien hoe sterk en veerkrachtig ze zijn. Ook hebben ze veel last van het oordeel dat men heeft over Syrië. Fahd: “Termen als gelukszoeker zijn pijnlijk. Een jongere zei: ‘Mensen moesten eens weten wat ik heb meegemaakt, dan zouden ze anders over ons denken.’ Deze groep heeft continu het idee dat zij moeten overcompenseren, terwijl ze eigenlijk veel te verwerken hebben. Probeer maar eens in een nieuw land alles op te bouwen en te fixen voor je familie, soms zonder ouders. Dat is heel zwaar voor hen.”

Traumasensitief werken
Om de doelgroep beter te begrijpen, is het belangrijk om inzicht te krijgen in wat zij zoal meegemaakt hebben. Veel Syrische jongeren zijn op jonge leeftijd gevlucht, soms te voet. Een deel doet dat met familie, maar er zijn ook veel AMV'ers (Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen). Zij hopen op een latere gezinshereniging in Nederland. Fahd: "Maar ook dat is complex. Je moet je voorstellen dat je als jong kind vlucht en je ouders jaren niet ziet. Soms is een ouder of rolmodel jaren later weer in beeld, maar hoe verhoud je je dan tot elkaar? Jij bent veranderd, de ander is veranderd en de omgeving is veranderd".
Daarbij kampen veel jongeren met psychosociale problemen. Om jongeren bij te staan in het project wordt een geestelijk verzorger aangehaakt, die de rol van vertrouwenspersoon op zich neemt. Hij sluit aan bij de interviews en biedt daarnaast ook nazorg. Simone: "Jongerenwerkers zijn geen psychologen, maar we moeten wel aandacht hebben voor traumasensitief werken bij deze groep. Dat vergt een andere aanpak. Het duurt nog langer om een vertrouwensband op te bouwen. Ze zijn vaak bedrogen, bestolen en hebben veel meegemaakt. Ze staan ook altijd aan. Als jongerenwerker moet je je daar bewust van zijn. Zo denk ik zelfs na over waar ik met deze jongeren afspreek, omdat veel van hen moeten wennen aan een stedelijke omgeving met veel geluid.”
Bijvangst
Nog voor de documentaire klaar is, zijn de eerste opbrengsten al zichtbaar. Simone: “Er zijn nu meerdere jongerenwerkers die in contact staan met deze groep en hen bereiken. Dat is van enorme meerwaarde. Je helpt ze met kleine dingen, zoals het aanvragen van zorgtoeslag. Zo'n contact zorgt ook weer voor nieuwe contacten: voor je het weet komen er vier andere jongeren langs voor diezelfde hulp". De jongeren worden daarnaast door jongerenwerkers gestimuleerd om hun talenten te ontdekken en perspectief te vergroten. Fahd: “Alle jongeren in de documentaire hebben gelukkig iets gevonden in de kunst of muziek of in het werk als automonteur of jongerenwerker. Het zijn stuk voor stuk slimme mensen die naar Nederland zijn komen en het is zonde als zij niet meteen aan de slag kunnen. Maar ze hebben zo veel talenten, echt waar.”
Meer weten?
De eerste beelden van de documentaire worden getoond op het Staat van de Straat congres op 26 november in de NOW&WOW in Rotterdam. De documentaire zal vanaf begin 2027 te zien zijn voor professionals, het projectteam werkt hier nu een plan voor uit.
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid maakte deze documentaire mogelijk.