Rotterdam zet vol in op schoolaanwezigheid: van leerplicht naar leerrecht

Voorheen lag de nadruk bij leerplicht op ongeoorloofd verzuim. Daarmee viel een groot deel van de werkelijkheid buiten beeld, zoals ziekteverzuim of leerlingen die zich niet prettig voelen op school. Door te focussen op aanwezigheid ontstaat een compleet beeld: wie is er, wie dreigt uit te vallen, en wat is er nodig om leerlingen erbij te houden? Projectmedewerker Sharon Soeters: “Leerplicht draait niet alleen om de vraag of iemand er wel of niet is, maar vooral om: wat maakt een school een plek waar leerlingen wíllen zijn?”

Hoe werkt de methodiek Schoolaanwezigheid? De aanpak begint met een schoolaanwezigheidsteam voor elke betrokken school. Dit team bestaat uit docenten, zorgcoördinatoren en schoolleiders. Zij zetten stapsgewijs de volgende stappen:

1) Data analyseren – Cijfers worden inzichtelijk gemaakt via een piramide-indeling:
- Groen: 95% of meer aanwezig (gezonde aanwezigheid)
- Geel: beginnend verzuim
- Rood: zorgwekkende afwezigheid

2) Registratie verbeteren – Scholen leren preciezer registreren, zodat signalen eerder zichtbaar worden.

3) Doelen stellen – Samen bepaalt het schoolaanwezigheidsteam hoe het percentage leerlingen in groen kan groeien.

4) Actieplan opstellen – Scholen kiezen interventies die passen bij hun situatie, zoals verzuimcoaches of 'nudging'-brieven aan ouders, bedoeld om hen te betrekken bij de aanwezigheid van hun kind.

5) Evalueren en bijstellen – Maandelijks kijken scholen wat werkt en wat beter kan.
 

De gemeente Rotterdam helpt scholen te kiezen uit passende interventies en faciliteert waar nodig trainingen of ondersteuning. Tegelijkertijd biedt de aanpak ruimte voor maatwerk richting individuele leerlingen: een school ziet sneller wie van groen naar geel verschuift en kan tijdig met de leerling of ouders in gesprek. Door cijfers langere tijd te volgen, wordt zichtbaar welke interventies ook voor vergelijkbare leerlingen effect hebben.

Met deze Rotterdamse aanpak worden niet alleen cijfers verbeterd. Focussen op schoolaanwezigheid zorgt voor een positievere cultuur op school: leerlingen voelen zich gezien en gewaardeerd. En willen om die reden vaker naar school. Dit heeft volgens internationaal onderzoek een bredere impact. Meer aanwezigheid leidt tot minder schooluitval, minder schooluitval betekent minder kans op criminaliteit. Beleidsadviseur Mijke Withagen: “We zetten met deze aanpak in op preventie, nog vóórdat uitval plaatsvindt. Daarmee vergroten we niet alleen de kans op succes in de klas, maar ook op een veilige toekomst buiten de school.”

Met deze aanpak zet Rotterdam een stap richting een nieuwe visie op onderwijs. Niet vanuit controle en straf, maar vanuit recht en vertrouwen. Zoals Soeters het samenvat: “Uiteindelijk willen we dat scholen en leerlingen zelf het gedachtegoed omarmen: school is een plek waar je mag leren, en waar we je graag zien.”